تاريخ پيدايش تحقيق

تحقيق و كنجكاوي در امور براي سر درآوردن از اسرار در نزد انسان سابقه ائي بس قديمي و طولاني دارد زيرا همانگونه كه گفته شد اين امر در او داراي  منشاء فطري و غريزي است . براين اساس كوشش براي كشف حقايق،كار امروز و ديروز نيست ، آدمي همه گاه در تلاش بوده است تا از امور نهان آگاهي يابد ، درست و نادرست را بشناسد و بر اساس آن روح خود را اقناع سازد .

تحقيق به روش علمي نخست در علوم مادي و فيزيكي رايج گشت و سپس اين الگو مورد استفاده علماي علوم انساني ، تربيتي و رواني قرار گرفت و هدف آن ايجاد و انشاء نظريه و اصول آن ، يا بررسي صحت و سقم اين دو است .

كاربرد روشهاي تحقيق در حوزه علوم انساني ، از گذشته هاي دور همواره مد نظر دانشمندان بوده است ، اما پيدايش اين مصداق علمي اين كاربرد را بايد از ابتداي قرن بيستم به بعد دانست . هشتاد سال اخير را مي توان فصلي دگرگون ساز ، در ايجاد بنيادهاي نوين تحقيقات و كاربرد آنها ، در حوزه هاي علوم انساني تلقي كرد . چراكه در همين مدت زمان ، در علوم انساني تحقيقات وسيع و دامنه داري آغاز شد و به سرعت گسترش يافت ، زمينه هاي مختلف اين علوم كشف و بازشناسي گرديد ، علما و محققان فراوان گشتند ، تعداد تحقيقات در حوزه ياد شده به نحو شگفت آوري افزايش يافت و حاصل آنها در زمينه هاي مختلف علوم انساني ، اثر ماندگار نهاد و اين روند همچنان ادامه دارد .

تفاوت تحقیقات علوم مادی فیزیکی و علوم انسانی تربیتی

قوانین ، اصول تحقیق و فعالیتهای تحقیق در علوم انسانی و تربیتی همان قوانین و اصولی است که در علوم مادی و فیزیکی رعایت می شود و تنها می توان از دو منظر بین تحقیقات علوم مادی – فیزیکی و علوم انسانی – تربیتی بشرح زیر تفاوت قائل شد :

  • آزمودنی :

در تحقیقات علوم انسانی ، تربیتی و روانی آزمودنی یا آنچه که تحقیق راجع به آن صورت می گیرد ، انسان یا ارزشها و نگرشهای آن است. این امر سبب بروز بعد جدیدی در تحقیق شده است و محققان علوم انسانی و تربیتی را موظف می سازد که اصل هائی غیر از اصول جاری در تحقیقات علوم مادی و فیزیکی را رعایت کنند.

  • کنترل متغیرها

در تحقیقات علوم مادی – فیزیکی محقق تمام متغیرها را در کنترل خود دارد. درجه حرارت ، درصد محلول و مواد حاصل از تاثیر ماده ای بر ماده دیگر و به بیانی ساده ، دانشمندان علوم مادی با پدیده هائی روبرو هستند که صرفا فیزیکی و در کنترل محقق می باشند. در حالیکه در تحقیقات علوم انسانی – تربیتی که موضوع اساسی آن « رفتار » انسان بطور کلی است ، متغیرهای ناخواست بسیار فراوانند که کنترل همه آنها غیر ممکن می باشد.

اهميت تحقيق در برنامه تحصيلي دانشجويان

در دانشگاهها سعي مي شود به موازات اقداماتي كه استادان دانشگاهها براي بالابردن سطح دانش دانشجويان انجام دهند خود دانشجويان نيز براي افزايش معلومات خود فعاليت كنند . دانشجويان كمتر متوجه اين حقيقت هستند كه مؤسسات عالي آموزشي اضافه براينكه اجراي صحيح آموزش را ممكن مي سازند محيطي به وجودمي آورند كه خود دانشجو براي افزايش تخصص و معلومات خود تلاش كند . ارائه و تصحيح گزارش تحقيقي نيمسال و پايان نامه تحصيلي از بهترين فرصت هايي است كه براي افزايش معلومات دانشجو توسط خودش وجود دارد . علاوه براين دانشجو با گذراندن اين گزارش هاي تحقيقي با نحوه‌ صحيح تحقيق آشنا مي گردد . كتابخانه و كاركنان آن ، استاد راهنما و ساير مشاورين آموزشي دانشجويان ، وسايل كار “ خودياري “ دانشجو در توسعه تخصص و اطلاعات او مي باشند تا دانشجو با كمترين زحمت حداكثر بهره برداري را از فرصت كم موجود در دانشگاه بنمايد .

گزارش تحقيقي نيمسال و بالاخره هر گونه كار تحقيقي كه دانشجو موظف به تهيه آن مي شود موجب مي گردد كه دانشجودرسها را در كلاس بهتر درك كند و بجاي اينكه مغزش آلت بي اراده اي در مقابل استاد باشد و فقط به خاطر امتحان و گرفتن درجه علمي مطالعه كند ، با يك زمينه فكري قبلي وارد كلاس گردد ، با علاقمندي به درس توجه ودرباره مسائل درس با استادگفتگو كند ودر نتيجه موضوع درس را باعمق و وسعت بيشتر درك كند و در عين حال استاد را نيز وادار به توجه و علاقه بيشتر به كلاس نمايد .

ياداشت حرفهاي استاد به صورت كلمه به كلمه و بدون درك عمقي آن و نوشتن همان كلمات در برگ امتحان ثمري جز انتقال يادداشتهاي استاد به يادداشتهاي دانشجو ندارد ، كلمات ، بدون توجه به مفاهيم آن منتقل شده و مسائل بصورت سر بسته و دست نخورده كماكان براي دانشجو لاينحل باقي مي ماند . اين روش اگر با تحقيق دانشجو همراه نباشد نتيجه اش بسيار نامساعد و نگران كننده است . تحقيق دانشجو روي موضوع خاصي طي نيمسال ، وي را به خواندن چندين كتاب در رشته تخصصي خود مي نمايد و تكرار اين عمل  طي تمام دوره تحصيلي در موضوع هاي مختلف موجب تسلط دانشجو در كار و كاوش علمي و تجزيه و تحليل مسائل تخصصي مربوطه مي گردد .

آشنايي با روش تحقيق و استفاده منطقي و صحيح از منابع علمي ، ارزنده ترين هديه دانشگاه به دانشجو است . فقط دانشجو نيست كه از روش مزبور مي تواند بهره مند شود بلكه هر شخصي بعد از طي دانشگاه دنبال هر شغلي برود در دنياي وسيع تحقيقات علمي سهمي دارد . يك مدير هنگام تهيه گزارش سالانه سازمان به منظور راهنمائي كارمندان تابع خود يا يك حقوقدان يا وكيل هنگام جمع آوري مدارك و دلايل موكل خود ويك سياستمدار يا ديپلمات براي سخنراني در يك مجلس رسمي و …… بالاخره همه اينها تحقيق مي كنند و در واقع محقق هستند .